Znamy kalendarz roku szkolnego 2026/2027

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło kalendarz roku szkolnego 2026/2027.

Rozpoczęcie zajęć dydaktyczno-wychowawczych 1 września 2026 r.

Zimowa przerwa świąteczna 23-31 grudnia 2026 r.

Ferie zimowe

18 stycznia – 31 stycznia 2027: podkarpackie, podlaskie, dolnośląskie, łódzkie,
śląskie, opolskie

  • 1 lutego – 14 lutego 2027: mazowieckie, pomorskie, świętokrzyskie,
    lubelskie,
  • 15 lutego – 28 lutego 2027: lubuskie, kujawsko-pomorskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie, zachodniopomorskie, małopolskie

Wiosenna przerwa świąteczna 25-30 marca 2027 r.

Egzamin ósmoklasisty Termin ustala dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (do 20 sierpnia 2026 r.)

Egzamin maturalny Termin ustala dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (do 20 sierpnia 2026 r.)

Egzamin zawodowy Termin ustala dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (do 20 sierpnia 2026 r.)

Zakończenie zajęć dydaktyczno-wychowawczych w szkołach 25 czerwca 2027 r.

Ferie letnie 26 czerwca – 31 sierpnia 2027 r.

Źródło: https://www.gov.pl/

Zamień hejt na miłe słowo – scenariusz lekcji dla uczniów klas IV–VIII

Adresaci: Uczniowie klas IV–VIII szkoły podstawowej
Czas trwania: 45 minut

Scenariusz lekcji: Zamień hejt na miłe słowo.

Cele ogólne:

  • Uczeń definiuje zjawisko hejtu i wymienia jego najczęstsze przyczyny.
  • Uczeń wskazuje skutki hejtu.
  • Uczeń zna asertywne sposoby radzenia sobie z hejtem.

Cel wychowawczy:

  • uświadomienie sprawczej mocy słów,
  • kształtowanie postawy empatii i życzliwości,
  • formułowanie pozytywnych komunikatów (komplementów) pod adresem rówieśnika.

Metody:

pogadanka, zajęcia praktyczne

Formy pracy:

praca w grupie, praca indywidualna, drama

Środki dydaktyczne:

prezentacja, film na YouTube

Przebieg zajęć:

  1. Wstęp: Burza mózgów. Co kojarzy się uczniom ze słowem „hejt”?

Nauczyciel zapisuje hasła na tablicy. Dopowiadamy, że temat hejtu jest bardzo bieżący i szeroki, jednak dziś wspólnie spróbujemy zamienić go na dobre słowo.

  1. Pogadanka na temat przyczyn hejtu.

Naprowadzamy uczniów i wspólnie wymieniamy: zazdrość, kompleksy, poczucie anonimowości, emocje i frustracja, negatywne wzorce (wyniesione z domu).

  1. Postaw się na moim miejscu – czyli jak może czuć się ofiara nękania. Wspólne szukanie przyczyn hejtu wraz z uczniami.

Hejt może prowadzić do: spadku poczucia własnej wartości, wycofania, obniżonej motywacji, problemów emocjonalnych, długotrwałych urazów psychicznych, a nawet tragedii.

  1. Film na YouTube Jak powstrzymać nękanie, praktyczna rada od Brooksa Gibbsa.

Po pierwszej części zatrzymujemy film i omawiamy go z klasą, następnie oglądamy kolejną część. Wskazujemy różnice w reakcjach na hejt, uzasadniamy, że rezygnacja z przemocy słownej oraz stosowanie życzliwości przynosi pożądany skutek.

  1. „Don’t get upset” (Drama)

Na podstawie drugiej części filmu (Metoda Gibbsa Brooksa) uczniowie odgrywają scenki w parach lub małych grupach.

(Wskazówka dla nauczyciela: Zwróć uwagę uczniów, że „Don’t get upset” to nie jest uległość, ale siła. Wyjaśnijmy, że bycie miłym dla hejtera wymaga ogromnej odwagi i kontroli nad sobą – to ofiara przejmuje kontrolę.)

Zadaniem ucznia wchodzącego w rolę ofiary jest pozostanie spokojnym, neutralnym lub odpowiadającym z życzliwością (np. „Masz prawo tak uważać, miłego dnia”, „Dzięki za opinię”, „Możliwe, że masz rację”, „Przykro mi, że tak to widzisz”.) Po odegraniu scenki, następuje zamiana ról w parach lub grupach.

  1. Ćwiczenie: „Cenię w Tobie to, że jesteś…”

Zadanie polega na tym, że każda osoba, zaczynając od kolegi z ławki, wypowiada głośno na jej temat miłe słowo. Zadaniem osoby, która dostała komplement, jest za niego podziękować i przekazać swój własny kolejnej osobie. Tak, by wszyscy usłyszeli miłe słowo. Jeśli uczeń ma trudność z przekazaniem komplementu, prosimy całą klasę o pomoc, by nikt nie był pominięty.

(Wskazówka dla nauczyciela: Jeśli klasa jest skonfliktowana, można zmodyfikować to ćwiczenie na wersję pisemną: uczniowie przyklejają sobie kartki na plecach, a inni dopisują miłe rzeczy. Zmniejsza to stres związany z wypowiedzią publiczną.

  1. Podsumowanie

Nauczyciel puentuje zajęcia: „Dzisiaj udowodniliśmy, że możemy zamienić hejt na miłe słowo. Nauczyliśmy się, że lepiej załagodzić go naszym spokojem i życzliwością. Pamiętajcie, że to wy decydujecie, jaką moc mają wasze słowa”.


Autorka: Magdalena Poliszuk – Czytelniczka Portalu

Jak wyciszyć ucznia w spektrum autyzmu w szkolnej codzienności?

Wielość codziennych zadań, napływających bodźców i informacji, które należy przetworzyć – to wszystko sprawia, że każdy z nas bywa przeciążony. Takie sytuacje nierzadko spotykają osoby z ASD – wysoka wrażliwość sensoryczna, trudności w rozumieniu sytuacji społecznych i adaptacji do zmian stanowią duże wyzwanie dla układu nerwowego, który może ulec przeciążeniu. Cennym wsparciem dla nauczycieli i uczniów jest budowanie wiedzy i umiejętności, jak rozpoznawać, zapobiegać i zachowywać się w kryzysowej sytuacji.

Po czym rozpoznać zbliżający się kryzys?

Wielu nauczycieli spotkało uczniów, którzy – mówiąc kolokwialnie – odpalają się w sekundę, nawet wtedy, kiedy nic na to nie wskazuje. Są też sytuacje bardziej niż inne sprzyjające wybuchom: zmęczenie, przebodźcowanie, doznanie niepowodzenia, praca nad czymś, co sprawia trudność. Możemy wtedy zaobserwować u uczniów narastające oznaki zbliżającego się kryzysu:

  • nasilony niepokój ruchowy – uczeń nie może sobie znaleźć miejsca lub przeciwnie – sprawia wrażenie, jakby zamarł, zapadł się w sobie;
  • wykonuje nietypowe ruchy, gesty, miny;
  • zaczyna nerwowo przestawiać przedmioty lub nimi rzucać;
  • ton głosu staje się nieprzyjemny, pojawia się w nim jękliwość, płaczliwość; bywa też tak, że uczeń milczy i nie podejmuje rozmowy;
  • odmawia współpracy, nie przyjmuje żadnych argumentów – „wszystko jest na nie”.

Jeśli uda nam się wyłapać sygnały rosnącego napięcia, mamy szansę je obniżyć. Pomocne są w tym:

  • odwrócenie uwagi od sprawy, którą się zajmujemy, zaproponowanie innej aktywności, tzw. „as w rękawie” – żart, zabawa, ćwiczenie, które są bardziej niż zwykle atrakcyjne, przyjemne i angażują uwagę grupy,
  • przerywnik ruchowy, zaproponowanie przedmiotu do zajęcia rąk,
  • obniżenie wymagań, zwolnienie tempa pracy,
  • zmiana miejsca wykonywanej czynności,
  • pozostawienie na chwilę w samotności – pomocne zwłaszcza przy „zacięciu się” ucznia, kiedy odmawia odpowiedzi na pytanie lub przyjęcia pomocy.

Co zrobić w chwili załamania?

Nie zawsze uda nam się rozpoznać i zareagować na czas, nie wszystkie nasze propozycje okażą się skuteczne i czasem dojdzie do wybuchu emocji. Ważnym zadaniem jest rozróżnienie, czy jest to tzw. wybuch niepowikłany – nie stwarzający zagrożenia dla innych, czy powikłany – zagrożone jest czyjekolwiek bezpieczeństwo. Pomocne są tutaj odpowiedzi na cztery pytania, zaproponowane przez Artura Kołakowskiego i Agnieszkę Pisulę w publikacji „Przyjazna terapia behawioralna”:

  1. Czy kontroluję sytuację (czy inni wykonują moje polecenia)?
  2. Czy jestem bezpieczny?
  3. Czy inni są bezpieczni?
  4. Czy sprawca jest bezpieczny?

Jeśli odpowiedzi na wszystkie pytania brzmią TAK, autorzy radzą zabranie uwagi od ucznia – w sytuacji, gdy mimo wcześniejszych prób regulacji emocji wzięły one górę nad zachowaniem, pozostaje poczekać, aż opadną. Dopiero wtedy rozmawiamy z nim o tym, co się wydarzyło i naprawiamy szkody.

Kiedy dojdzie do wybuchu powikłanego – utraty kontroli nad grupą lub zagrożenia bezpieczeństwa – nie możemy nie zwracać uwagi na zachowanie ucznia. Staramy się je przerwać, zachowując spokój – nie w znaczeniu nie odczuwania emocji, które w tak trudnej sytuacji są naturalne. Tak często spotykane w literaturze i rozmowach z ekspertami zalecenie zachowania spokoju dotyczy ograniczenia słów, komentarzy, działań wyłącznie do tych, które mają przywrócić bezpieczeństwo. Jeśli sami nie jesteśmy w stanie zakończyć zachowania zagrażającego bezpieczeństwu, organizujemy działania pomocowe, np. poprzez:

  • wyprowadzenie dzieci z sali,
  • oddelegowanie osoby do zabezpieczenia ucznia doświadczającego załamania,
  • wysłanie spokojnego ucznia po pomoc np. do gabinetu psychologa, dyrektora, sekretariatu,
  • w skrajnych sytuacjach – wezwanie pogotowia/policji.

Nie wszystkie sytuacje będą wymagały tak zdecydowanej reakcji. Wiele drobnych zachowań, które mogą być odebrane jako niepożądane: rysowanie podczas lekcji, kręcenie się, manipulowanie rękoma często pełnią funkcję dostrojenia rozregulowanego układu nerwowego. Zanim ustalimy, co działa kojąco na naszego podopiecznego, co możemy mu zaproponować w ramach regulacji emocji, na co pozwalamy, a na co nie ma zgody, potrzebujemy czasu na obserwację, poznanie ucznia. Włączmy w ten proces rodziców, szkolnych specjalistów, rozmawiajmy, wypracujmy wspólne ustalenia. Zdecydowane reakcje pozostawmy na sytuacje przekraczania granic innych osób. 

Bibliografia i polecana literatura:

  • Bo Hejsklov Elven, Nie gryzę, nie biję, nie krzyczę. Jak zachowywać się pozytywnie w stosunku do osób z autyzmem i innymi dysfunkcjami rozwojowymi, wyd. Biała Plama, Warszawa 2018
  • E. Notobohm, V. Zysk, 1001 porad dla rodziców i terapeutów dzieci z autyzmem i zespołem Aspergera, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2016
  • A. Kołakowski, A. Pisula, Sposób na trudne dziecko. Przyjazna terapia behawioralna, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2011
  • J. Ławicka, Człowiek w spektrum autyzmu. Podręcznik pedagogiki empatycznej, Fundacja Prodeste, 2019

Artykuł Jak wyciszyć ucznia z ASD? opracowała Urszula Wesół – pedagog specjalny

Szkoła Podstawowa – portal dla nauczycieli

O ocenie funkcjonalnej bez niepotrzebnego niepokoju

Od 1 września 2026 r. część przepisów dotyczących procesu diagnostycznego w poradniach psychologiczno-pedagogicznych zacznie obowiązywać w nowym kształcie. Dla szkół oznacza to m.in. konieczność przygotowywania informacji o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia, opartej na ocenie jego funkcjonowania w środowisku szkolnym, w sytuacjach przewidzianych przepisami.

Samo brzmienie terminu „ocena funkcjonalna” może budzić skojarzenia z rozwiązaniem nowym, złożonym, a nawet trudnym do wprowadzenia w codziennej pracy szkoły. Warto jednak zatrzymać się na chwilę i spojrzeć na tę zmianę z innej perspektywy. Nie jako na kolejne zadanie do wykonania, lecz jako na próbę uporządkowania tego, co w pracy nauczyciela od dawna jest obecne i niezbędne.

Zaczynamy od tego, co już znamy

Każdy nauczyciel szkoły podstawowej pracuje w oparciu o obserwację pedagogiczną. Stanowi ona punkt wyjścia do podejmowania decyzji dydaktycznych i wychowawczych, a jednocześnie ma wyraźne umocowanie w przepisach prawa oświatowego. Zgodnie z obowiązującym od 2017 r. rozporządzeniem regulującym zasady organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, pomoc ta polega na rozpoznawaniu potrzeb i możliwości ucznia, z uwzględnieniem czynników środowiskowych wpływających na jego funkcjonowanie w szkole.

W praktyce oznacza to obowiązek uważnego monitorowania funkcjonowania ucznia w codziennych sytuacjach edukacyjnych i społecznych. Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. wskazuje również zadania nauczycieli i specjalistów, obejmujące m.in. rozpoznawanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów, określanie ich mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień, a także rozpoznawanie przyczyn trudności w funkcjonowaniu, w tym barier utrudniających udział ucznia w życiu szkoły. W tym samym akcie prawnym doprecyzowano, że obserwacja pedagogiczna w szkole, prowadzona w trakcie bieżącej pracy z uczniami, służy rozpoznaniu trudności w uczeniu się (w klasach I–III szkoły podstawowej także deficytów kompetencji, zaburzeń sprawności językowych oraz ryzyka wystąpienia specyficznych trudności w uczeniu się). Obejmuje ona również rozpoznawanie potencjału ucznia i jego zainteresowań oraz szczególnych uzdolnień.

Oznacza to, że obserwacja pedagogiczna nie ogranicza się do dostrzegania trudności. Jest procesem, który obejmuje całościowe rozpoznanie funkcjonowania ucznia zarówno w obszarze potrzeb, jak i zasobów. Ma charakter ciągły i odbywa się w naturalnych warunkach pracy szkolnej, podczas realizacji codziennych zadań edukacyjnych. Na podstawie obserwacji podejmowane są dalsze działania, w tym dostosowywanie metod i form pracy do potrzeb ucznia, planowanie i realizowanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz analiza jej skuteczności. Działania te mają charakter zespołowy i obejmują współpracę nauczycieli, specjalistów oraz rodziców ucznia. W tym ujęciu obserwacja pedagogiczna stanowi nie tylko element codziennej praktyki, lecz także formalny i systemowy fundament rozpoznawania potrzeb ucznia w szkole. Ocena funkcjonalna nie wprowadza więc nowego kierunku działania, lecz porządkuje i pogłębia proces, który od lat jest wpisany w zadania nauczyciela.

Porządkowanie zamiast rewolucji

Ocena funkcjonalna nie zmienia tego, że obserwujemy ucznia i reagujemy na jego potrzeby. Wprowadza natomiast większy porządek w tym procesie. Pomaga przejść od intuicyjnego rozpoznawania sytuacji do bardziej świadomego i systemowego działania. Wprowadza wspólny język opisu funkcjonowania ucznia i pozwala spojrzeć na jego sytuację z różnych perspektyw. Dzięki temu wnioski nie opierają się wyłącznie na pojedynczym doświadczeniu czy wrażeniu, lecz na zebranych informacjach z wielu źródeł, które można ze sobą zestawić i przeanalizować. Jest to zmiana jakościowa, ale nie jest to zmiana, która podważa dotychczasowe kompetencje nauczycieli. Przeciwnie, opiera się na nich.

Dlaczego sposób opisu ma znaczenie?

W codziennej pracy często posługujemy się skrótami myślowymi. Są one naturalne i pozwalają szybko uporządkować sytuację. Jednak w kontekście planowania wsparcia mogą okazać się niewystarczające. Jeżeli powiemy, że uczeń „nie chce pracować”, niewiele wynika z tego dla dalszego działania. Jeżeli natomiast zauważymy, że przerywa pracę po kilku minutach, szczególnie przy zadaniach wymagających czytania dłuższego tekstu, pojawia się przestrzeń do konkretnej decyzji. Można zmienić formę zadania, podzielić je na etapy lub wprowadzić inne sposoby pracy. Ocena funkcjonalna kieruje nas właśnie w stronę takiego opisu. Nie po to, aby tworzyć bardziej rozbudowaną dokumentację, lecz po to, aby trafniej rozumieć sytuację ucznia.

Uczeń w kontekście, nie w oderwaniu

Jednym z kluczowych założeń oceny funkcjonalnej jest uwzględnienie kontekstu. Uczeń nie funkcjonuje w próżni. Na jego zachowanie i sposób pracy wpływają warunki, w jakich się znajduje. Organizacja lekcji, sposób komunikowania poleceń, relacje w klasie, a także sytuacja rodzinna i zdrowotna mają znaczenie. W praktyce szkolnej dobrze to znamy. Ten sam uczeń może inaczej funkcjonować na różnych zajęciach. Może być aktywny i zaangażowany w jednej sytuacji, a wycofany w innej. Ocena funkcjonalna pozwala te różnice zauważyć i uporządkować, dzięki czemu obraz ucznia staje się pełniejszy, a decyzje dotyczące wsparcia bardziej trafne.

Znaczenie współpracy

W pracy nauczyciela ważną rolę odgrywa współpraca. Rozmowy z innymi nauczycielami, wymiana doświadczeń i wspólne poszukiwanie rozwiązań to codzienność wielu szkół. Ocena funkcjonalna wzmacnia ten element, zakładając, że opis funkcjonowania ucznia powinien uwzględniać różne perspektywy. Nauczyciel przedmiotu widzi ucznia w sytuacji zadaniowej. Wychowawca obserwuje jego funkcjonowanie w grupie. Specjalista dostrzega aspekty rozwojowe, emocjonalne i społeczne. Połączenie tych obserwacji pozwala stworzyć spójny obraz, który stanowi solidną podstawę do planowania działań.

Od rozpoznania do wsparcia

Najważniejszym celem oceny funkcjonalnej nie jest opis sam w sobie. Jest nim działanie. Jeżeli rozpoznanie jest trafne, łatwiej dobrać metody pracy, dostosować wymagania i zaplanować wsparcie. Jeżeli natomiast rozpoznanie jest powierzchowne, istnieje ryzyko działań nieskutecznych lub przypadkowych. Ocena funkcjonalna pomaga tego uniknąć. Wprowadza większą przejrzystość i spójność w podejmowaniu decyzji.

Nowe regulacje, znane zadania

Wprowadzenie obowiązku stosowania zasad opisu funkcjonowania ucznia od 1 września 2026 r. ma na celu ujednolicenie podejścia i wzmocnienie roli szkoły w procesie rozpoznawania potrzeb ucznia w sytuacjach przewidzianych przepisami. Dla nauczycieli oznacza to konieczność większej precyzji w obserwacji i opisie, bez zmiany sensu pracy. Zadanie pozostaje to samo: rozpoznać potrzeby ucznia i jak najlepiej go wesprzeć.

Uważność jako podstawa

W centrum oceny funkcjonalnej pozostaje uważność nauczyciela. To ona pozwala dostrzec subtelne sygnały: zmianę w zachowaniu, trudność, która dopiero się pojawia, ale także potencjał, który warto rozwijać. Żadne narzędzie nie zastąpi tej uważności. Może ją jedynie uporządkować i wzmocnić.

Nie nowe, lecz bardziej świadome

Ocena funkcjonalna nie jest czymś, co pojawia się obok naszej pracy. Jest sposobem jej uporządkowania. Można więc spojrzeć na nią nie jako na dodatkowy obowiązek, lecz jako na narzędzie, które pomaga robić to, co i tak jest istotą zawodu nauczyciela: rozumieć ucznia i wspierać go w rozwoju. Być może właśnie w tym sensie jest to zmiana ważna, choć nie rewolucyjna.

Źródła:

  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno‑pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1798)
  • komunikat Ministerstwa Edukacji o podpisaniu rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno‑pedagogicznych wraz z informacją o wejściu w życie części przepisów od 1 września 2026 r. https://www.gov.pl/web/edukacja/rozporzadzenie-w-sprawie-orzeczen-i-opinii-poradni-psychologiczno-pedagogicznych-podpisane

Artykuł opracowała: Joanna Woronko – pedagog i trenerka oświaty z wieloletnim doświadczeniem w pracy z uczniami i nauczycielami

Szkoła Podstawowa – portal dla nauczycieli

Zmiany prawne w szkołach od 1 września 2026 r. na podstawie czterech rozporządzeń

Od 1 września 2026 r. wchodzi w życie kompleksowy pakiet zmian, który w największym stopniu wpływa na organizację pracy w szkole podstawowej.

Najważniejsze akty prawne to:
• rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (Dz.U. z 2026 r. poz. 378)
• rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 12 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz.U. z 2026 r. poz. 380)
• rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 20 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie doradztwa (Dz.U. z 2026 r. poz. 73)
• rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz.U. z 2026 r. poz. 197)

Kluczowe zmiany organizacyjne w szkołach podstawowych

Najbardziej odczuwalna zmiana to równoległe obowiązywanie dwóch podstaw programowych i dwóch „ramówek” w jednej szkole zależnie od rocznika. Nową podstawę programową nauczyciele klas I i IV wdrażają od początku roku 2026/2027, podczas gdy klasy II, III i V-VIII realizują tzw. stare podstawy zgodnie z harmonogramem ustalonym w rozporządzeniu. Oznacza to konieczność „podwójnego planowania” – oddzielnego dla oddziałów pracujących na „starej” i „nowej” podstawie, wspólnego ustalania szkolnego zestawu programów nauczania oraz świadomego monitoringu realizacji zmian.

Podstawa programowa szkoły podstawowej – najważniejsze założenia

Nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej wprowadza spójne podejście do rozwoju kompetencji ucznia, z wyraźnym naciskiem na praktyczne umiejętności.

Edukacja wczesnoszkolna (klasy I-III) ma charakter zintegrowany i koncentruje się na:
• kompetencjach fundamentalnych (językowych, matematycznych, cyfrowych, ruchowych),
• kompetencjach przekrojowych (m.in. współpraca, myślenie krytyczne, rozwiązywanie problemów),
• rozwijaniu sprawczości ucznia.

Podstawa programowa dla klas IV-VIII obejmuje pełen zakres przedmiotów ogólnokształcących, w tym nowe elementy, takie jak edukacja obywatelska i zajęcia praktyczno-techniczne. Zakres edukacji zdrowotnej i wychowania fizycznego pozostaje bez zmian.

Wprowadzono 6 modułów tematycznych łączących treści z różnych przedmiotów:
• bezpieczeństwo i obrona,
• medialny,
• filozoficzny,
• ekonomiczno-finansowy,
• klimatyczny,
• kultura.

Nowym elementem są doświadczenia edukacyjne, czyli działania praktyczne rozwijające kompetencje, współpracę i samodzielność uczniów.

Harmonogram wdrażania:
• od 1 września 2026 r. – klasy I i IV,
• stopniowo w kolejnych latach – następne klasy,
• edukacja dla bezpieczeństwa – od 2027 r. w klasach VIII.

Ramowe plany nauczania wnoszą konkretne obowiązki do organizacji zajęć

Edukacja wczesnoszkolna (klasy I-III)
• zwiększenie tygodniowego wymiaru zajęć obowiązkowych z 20 do 21 godzin, co wynika z konieczności realizacji nowej podstawy programowej.

Nowe i zmodyfikowane przedmioty (klasy IV – VIII)
• wprowadzenie przedmiotu przyroda w klasach IV – VI (po 3 godziny tygodniowo),
• wprowadzenie edukacji obywatelskiej w klasach VI – VII (po 1 godzinie tygodniowo) w miejsce dotychczasowego WOS w klasie VIII,
• wprowadzenie zajęć praktyczno-technicznych w klasach IV – VI (po 2 godziny tygodniowo) zamiast przedmiotu technika.

Organizacja zajęć
• obowiązek realizacji zajęć w blokach:
– zajęcia praktyczno-techniczne – w blokach dwugodzinnych,
– przyroda – co najmniej w blokach dwugodzinnych,
Rozwiązanie to wymaga dostosowania planu lekcji oraz zaplecza dydaktycznego do pracy projektowej i eksperymentalnej.

Godziny do dyspozycji dyrektora
• zwiększenie liczby godzin w klasach IV-VIII z 4 do 6 godzin tygodniowo,
• możliwość przeznaczenia tych godzin na rozwijanie kompetencji fundamentalnych (językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych).

Godziny z wychowawcą
• obowiązek przeznaczenia co najmniej 1 godziny miesięcznie na tematykę bezpieczeństwa (w sytuacjach zagrożeń w czasie pokoju i wojny),
• rezygnacja z odgórnego wskazywania tematyki zajęć – zakres treści wynika bezpośrednio z podstawy programowej.

Tydzień projektowy
• wprowadzenie obowiązku organizacji tygodnia projektowego w klasach IV-VIII w każdym roku szkolnym (z wyłączeniem szkół dla dorosłych).

Doradztwo zawodowe – kluczowe zmiany

Większy udział rodziców
Program doradztwa zawodowego musi obejmować działania angażujące rodziców (np. warsztaty, spotkania). W praktyce oznacza to konieczność planowania regularnych form współpracy oraz włączania ekspertów z rynku pracy.
Współpraca z pracodawcami
Program doradztwa zawodowego powstaje we współpracy z lokalnym środowiskiem gospodarczym. Szkoła powinna rozwijać partnerstwa, organizować spotkania z przedstawicielami zawodów i wizyty zawodoznawcze.
Narzędzia cyfrowe
Szkoła ma obowiązek zapoznawać uczniów i rodziców z cyfrowymi zasobami informacji o zawodach oraz umożliwiać zdalny kontakt z doradcą zawodowym. Wymaga to przygotowania listy narzędzi i krótkiego instruktażu ich wykorzystania.

Żywienie i sklepik szkolny – nowe standardy

Nowe przepisy wprowadzają zamknięty katalog produktów dopuszczonych do sprzedaży w sklepikach i automatach, obejmujący wyłącznie żywność o wysokiej wartości odżywczej (m.in. warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, orzechy, napoje bez dodatku cukru).

Najważniejsze zmiany to:
• eliminacja możliwości sprzedaży tzw. „produktów innych”, o niskiej wartości odżywczej,
• zaostrzenie norm dotyczących cukru, np. napoje przygotowywane na miejscu mogą zawierać maksymalnie 5 g cukrów dodanych w 250 ml (wcześniej 10 g),
• konieczność pełnej weryfikacji asortymentu sklepiku i automatów przed rozpoczęciem roku szkolnego.

Nowe regulacje wzmacniają standardy żywienia zbiorowego, kładąc nacisk na jakość i różnorodność posiłków. W praktyce oznacza to:
• obowiązek wprowadzenia zdrowszego jadłospisu (więcej warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych),
• zapewnienie co najmniej jednej porcji ryby tygodniowo,
• wprowadzenie co najmniej jednego posiłku roślinnego (na bazie roślin strączkowych),
• ograniczenie smażenia – maksymalnie do dwóch razy w tygodniu, wyłącznie na określonych tłuszczach.

Praktyczne rekomendacje

Zaplanuj teraz podwójnie: przygotuj dwa warianty dokumentacji (dla klas I, IV według nowych podstaw programowych oraz dla pozostałych klas według „starych” przepisów). W zespole nauczycieli przeanalizuj różnice w podstawie programowej i ramowych planach nauczania, ustal priorytety programowe i potrzebne materiały dla obu „ścieżek”.
Zrewiduj plan lekcji: policz godzinowo nowe bloki (zajęcia praktyczno-techniczne i przyroda po 2 godz.), zaplanuj godzinę z wychowawcą na temat bezpieczeństwa (1 godz./miesiąc). Przetestuj możliwości logistyczne. Sprawdź czy masz wystarczającą liczbę pracowni, dostępność nauczycieli na dłuższe bloki, przerwy, dyżury itp. Upewnij się, że arkusz organizacji pracy szkoły i regulaminy wewnętrzne uwzględnią te zmiany.
Przygotuj tydzień projektowy: rozpisz wstępny harmonogram jego organizacji i odpowiadające roli wychowawców, np. nazwy ogólne tematów projektów, kryteria oceny. Ustal w planie pracy szkoły termin informacyjny (ustalony z radą rodziców), powiadom rodziców i zaplanuj potrzebne zgody. Opracuj wewnętrzne procedury. Zadbaj o bezpieczeństwo, zatwierdzanie tematów, dokumentację efektów.
Zaangażuj rodziców w doradztwo zawodowe: zaplanuj działania włączające rodziców, np. warsztat o wyborze szkoły ponadpodstawowej, rozmowy o zawodach. Wskaż wybrane strony internetowe i platformy (np. Mapa Karier, Zintegrowana Platforma Edukacyjna (ZPE), Barometr Zawodów, Portal ORE „Doradztwo zawodowe – postaw na przyszłość”, Infozawodowe MEN itp.) dla uczniów i rodziców, przedstaw je podczas zebrań lub godzin z wychowawcą.
Dokonaj przeglądu żywienia: sprawdź i wynegocjuj umowy z firmą cateringową -upewnij się, że od 1.09.2026r. jadłospis i receptury odpowiadają nowym normom (zwłaszcza ryba/strączki raz tygodniowo, ograniczenia smażenia, limity cukru w napojach). Przejrzyj asortyment sklepiku, usuń niedozwolone produkty, zastępując je przekąskami z listy ustawy (np. owoce, jogurty naturalne, orzechy, pieczywo pełnoziarniste).


Artykuł opracowała: Joanna Woronko – pedagog i trenerka oświaty z wieloletnim doświadczeniem w pracy z uczniami i nauczycielami

Szkoła Podstawowa – portal dla nauczycieli

Oswajanie błędów w edukacji – wspólna domena uczniów i nauczycieli

W wielu tradycyjnych systemach edukacyjnych błędy były postrzegane jako coś niepożądanego – widziano w nich głównie przejaw niewiedzy, niekompetencji lub nieprzygotowania. Każde potknięcie ucznia traktowano więc w kategoriach porażki, co w efekcie prowadziło do zaniechania przez niego kolejnych prób rozwiązania problemu. Współczesne badania psychologiczno-pedagogiczne nie pozostawiają jednak wątpliwości, że błędy są naturalnym elementem procesu uczenia się i mogą stanowić okazję do rozwoju. Należy przy tym pamiętać, że nie wystarczy ich po prostu akceptować – równie istotne jest także podejmowanie nad nimi świadomej pracy.

W niniejszym artykule zostaną więc zaprezentowane strategie dydaktyczne wspierające proces nauki na błędach, który bez wyjątku dotyczy również nauczycieli. Wyciąganie wniosków z niepowodzeń w celu zaplanowania kolejnych, skuteczniejszych działań, jest bowiem obowiązkiem każdego pedagoga.

Zmiana perspektywy – błąd jako szansa na rozwój

Z punktu widzenia psychologii nauczania popełnianie błędów jest integralną częścią nauki. By mogły one przynieść nowe wartościowe wnioski, trzeba jednak zbadać ich genezę, czyli zastanowić się, co było ich powodem. Inaczej mówiąc, błąd powinien wyznaczać moment refleksji, umożliwiający identyfikację trudności, weryfikację własnych strategii i znalezienie bardziej adekwatnych rozwiązań. W kontekście szkolnym nauka na błędach pełni kilka różnych funkcji, w zależności od tego, czy dotyczy uczniów, czy nauczycieli.

Funkcje nauki na błędach – u uczniów:

  • wzmacnianie samodzielności i odpowiedzialności za własny proces uczenia się
  • redukowanie lęku przed porażką (budowanie odporności)
  • wspieranie procesu samoakceptacji
  • rozwijanie krytycznego myślenia i kompetencji metapoznawczych
  • pogłębianie wiedzy z różnych obszarów

Funkcje nauki na błędach – u nauczycieli:

  • poszerzanie kompetencji dydaktycznych
  • doskonalenie metod nauczania i form pracy
  • projektowanie zadań lepiej dostosowanych do potrzeb uczniów
  • zwiększanie elastyczności w procesie nauczania

Warto dodać, że uczenie się na błędach wraz z uczniami wspiera ideę partnerstwa w klasie i wzmacnia modelowanie postawy otwartości na rozwój przez całe życie.

Strategie dydaktyczne w pracy nad błędami

Aby efektywnie pracować z błędami na lekcji, konieczne jest zastosowanie konkretnych strategii dydaktycznych, pozwalających uczniom bezpiecznie eksperymentować, analizować i wyciągać wnioski. Poniższy zbiór gromadzi propozycje rozwiązań, które w perspektywie długoterminowej odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu tych umiejętności.

1. Wprowadzanie niestresujących okazji do eksperymentowania

W praktyce oznacza to organizowanie zadań, ćwiczeń i innych aktywności, które nie są bezpośrednio związane z oceną sumującą. Do tego typu form pracy można zaliczyć krótkie zadania problemowe skłaniające uczniów do samodzielnego stawiania hipotez lub dyskusje nad różnymi sposobami zrealizowania polecenia. W tym celu warto stosować:

  • dwuetapową burzę mózgów (I etap – zbieranie intuicyjnych, często nieprzemyślanych wniosków, teorii i interpretacji; II etap – wspólne weryfikowanie wszystkich pozyskanych pomysłów)
  • tzw. failure rounds, czyli sesje poświęcone omówieniu problemów, które napotkali uczniowie w jakiejś sytuacji lub podczas wykonywania zadania (podopieczni zgłaszają swoje trudności, a następnie wraz z całą klasą i nauczycielem analizują ich źródło; istotne jest, by dyskusja ta miała charakter refleksyjny i wspierający, a nie oceniający)

Minimalizowanie stresu w pracy nad błędami zapewnia także odpowiednio zaaranżowana pomoc rówieśnicza (ang. peer tutoring), podczas której uczniowie o bardziej zaawansowanych umiejętnościach mogą pomóc pozostałym lepiej zrozumieć omawiany materiał.

2. Zadawanie pytań skłaniających do refleksji

Kolejnym sposobem wspierającym ucznia w pracy z błędami jest zadawanie pytań, które służą kompleksowemu przeanalizowaniu popełnionej pomyłki i zrozumienia jej przyczyn. Zamiast od razu wskazać poprawną odpowiedź, nauczyciel może zachęcić swoich podopiecznych do refleksji. Pomocne w tym mogą być następujące pytania:

  • Na którym etapie rozwiązywania zadania pojawiły się u ciebie trudności?
  • Jak można byłoby rozwiązać to zadanie w inaczej?
  • Co mogło wpłynąć na to, że wyszedł ci inny wynik?
  • Czego możemy się nauczyć z tego błędu?

Tego typu pytania kierują uwagę uczniów na proces myślenia, a nie jedynie na końcowy rezultat, w związku z czym sprzyjają dogłębnemu zrozumieniu omawianego materiału.

3. Udzielanie konstruktywnej informacji zwrotnej

Konstruktywna informacja zwrotna, w przeciwieństwie do tradycyjnego oceniania, nie jest skoncentrowana na etykietowaniu odpowiedzi jako dobrych lub złych. Jest ona formą dialogu o tym, co poszło nie tak, dlaczego poszło nie tak i jak można to poprawić. Dzięki takim rozwiązaniom uczniowie otrzymują konkretne wskazówki dotyczące dalszej pracy i lepiej rozumieją własne postępowanie. Aby informacja zwrotna dobrze pełniła swoją funkcję, powinna być:

  • konkretna (co zostało dobrze zrobione, a co wymaga poprawy?)
  • terminowa (bieżące informacje zwrotne są bardziej znaczące)
  • strategiczna (określająca kolejne kroki rozwoju)

4. Wykorzystywanie materiałów i narzędzi z kampanii społecznych

W Polsce przykładem inicjatywy wspierającej oswajanie błędów w edukacji jest kampania „Przytul Błęda” zorganizowana przez Fundację Szkoła z Klasą. Za cel przyjęła ona zmianę stereotypowego myślenia na temat pomyłek i niepowodzeń, a także pokazanie ich wartości edukacyjnej. W ramach tego przedsięwzięcia powstały specjalne narzędzia edukacyjne – maskotki „WielBłędy”, które przedstawiają różne typy błędów i umożliwiają rozmowę o nich w atrakcyjny sposób. Korzystanie z takich praktycznych propozycji w pracy z dziećmi i młodzieżą może stanowić przyczynek do ciekawej przygody poznawczej.

Praca nad błędami w nauczaniu – porady dla nauczycieli

Nie każda lekcja przebiega idealnie – zdarzają się sytuacje, w których wybrana metoda nie przynosi oczekiwanych rezultatów, uczniowie się nie angażują, a plan konspektu zawodzi. Takie momenty nie muszą okazać się porażką, lecz mogą stanowić okazję do refleksji i doskonalenia własnej praktyki. W tym celu warto skorzystać z poniższych rozwiązań:

  • regularnie prowadź krótką refleksję po lekcji (poświęć kilka minut na zastanowienie się: co poszło dobrze, co sprawiło ci trudność, co jeszcze wymaga poprawy; dokumentuj pisemnie swoje wnioski)
  • zbieraj informacje zwrotne od uczniów (poproś ich np. o krótkie komentarze po zajęciach, uwzględniające to, co było dla nich ciekawe, wartościowe lub niejasne)
  • eksperymentuj z różnymi metodami nauczania, nawet jeśli nie masz pewności, że od razu będą w pełni skuteczne (wypróbuj gry edukacyjne, projekty, pracę w parach; przeprowadzaj także minieksperymenty, polegające na wdrażaniu niewielkich zmian w przyswojonych sposobach pracy – takie działanie minimalizuje stres związany z niepowodzeniem)
  • traktuj błędy jako okazję do modelowania postawy uczniów (pokazując, że sam potrafisz przyznać się do błędu i wyciągnąć wnioski, budujesz w klasie kulturę otwartości i bezpieczeństwa)
  • korzystaj z doświadczenia innych nauczycieli (rozmowa ze współpracownikami może ujawnić nowy ogląd danego problemu i inspirować do zmian)

Netografia:

  • https://www.osmosis.org/blog/embracing-mistakes-the-connection-between-error-perceptions-and-motivation, dostęp: marzec 2026.
  • https://www.szkolazklasa.org.pl/kampania-edukacyjna-przytul-bleda/, dostęp: marzec 2026.

Artykuł opracowała: Joanna Pałka

Szkoła Podstawowa – portal dla nauczycieli

Kurs maturalny na poziomie rozszerzonym w Gdańsku

Postaw na maturę rozszerzoną z przedmiotów ścisłych, aby dostać się na Politechnikę!

Wstęp

Coraz więcej uczniów marzy o studiach technicznych – szczególnie na renomowanych politechnikach. Kierunki takie jak informatyka, automatyka, robotyka, elektronika czy inżynieria cieszą się ogromną popularnością i dają bardzo dobre perspektywy zawodowe. Aby jednak dostać się na studia pierwszego wyboru, kluczowe jest osiągnięcie wysokiego wyniku na maturze rozszerzonej z matematyki, fizyki lub informatyki.

To właśnie te przedmioty mają największe znaczenie w procesie rekrutacji na uczelnie techniczne. Dlatego odpowiednie przygotowanie do matury rozszerzonej może zdecydować o przyszłości akademickiej i zawodowej maturzysty.

Dlaczego matura rozszerzona z matematyki jest tak ważna?

Na większości kierunków technicznych matematyka rozszerzona jest podstawowym przedmiotem branym pod uwagę podczas rekrutacji. Bardzo często to właśnie jej wynik ma największą wagę punktową.

Wysoki wynik z matematyki rozszerzonej:

  • zwiększa szanse na dostanie się na prestiżową politechnikę,
  • pozwala wybrać kierunek studiów pierwszego wyboru,
  • daje przewagę nad innymi kandydatami,
  • ułatwia późniejsze studiowanie przedmiotów technicznych.

Dlatego wielu maturzystów decyduje się również na maturę rozszerzoną z fizyki lub informatyki, ponieważ połączenie tych przedmiotów znacząco zwiększa liczbę punktów rekrutacyjnych.

Fizyka i informatyka – dodatkowe punkty w rekrutacji

Na kierunkach technicznych bardzo często liczy się więcej niż jeden przedmiot rozszerzony. Oprócz matematyki uczelnie uwzględniają także:

Wysokie wyniki z tych przedmiotów mogą zdecydować o przyjęciu na najbardziej oblegane kierunki. W praktyce oznacza to, że maturzyści planujący studia techniczne powinni jak najwcześniej rozpocząć przygotowania do egzaminów rozszerzonych.

Systematyczna nauka – klucz do wysokiego wyniku na maturze

Przygotowanie do matury rozszerzonej z matematyki, fizyki czy informatyki wymaga przede wszystkim systematycznej pracy. Przedmioty ścisłe opierają się na zrozumieniu schematów oraz regularnym rozwiązywaniu zadań.

Najskuteczniejsza nauka do matury polega na:

  • regularnym rozwiązywaniu zadań maturalnych,
  • analizowaniu arkuszy z poprzednich lat,
  • utrwalaniu najważniejszych działów,
  • rozwiązywaniu zadań o rosnącym poziomie trudności,
  • systematycznym powtarzaniu materiału.

Wbrew pozorom nie trzeba uczyć się wszystkiego z podręczników. Znacznie ważniejsze jest opanowanie najczęściej pojawiających się typów zadań maturalnych, które regularnie pojawiają się w arkuszach CKE.

Kurs maturalny z matematyki, fizyki lub informatyki – czy warto?

Wielu maturzystów decyduje się na profesjonalne przygotowanie do egzaminu. Kurs maturalny z matematyki oraz pokrewnych przedmiotówpozwala uporządkować wiedzę oraz systematycznie przygotowywać się do egzaminu pod okiem doświadczonych nauczycieli.

W Szkole Effective Teaching organizowane są kursy maturalne prowadzone w małych, kameralnych grupach, dzięki czemu każdy uczeń może liczyć na indywidualne podejście i dokładne wyjaśnienie trudnych zagadnień. Zajęcia obejmują pracę na zadaniach maturalnych oraz analizę najważniejszych tematów wymaganych przez CKE.

Dodatkowo kursy prowadzone są według jasno zaplanowanego programu, który pozwala systematycznie przygotowywać się do matury przez cały rok.

Dlaczego warto zapisać się na kurs maturalny wcześniej?

Rozpoczęcie przygotowań odpowiednio wcześnie daje ogromną przewagę. Uczniowie, którzy zaczynają naukę z wyprzedzeniem, mają więcej czasu na zrozumienie materiału oraz przećwiczenie dużej liczby zadań egzaminacyjnych.

Wcześniejszy kurs maturalny pozwala:

  • uporządkować wiedzę z kilku lat nauki,
  • przećwiczyć typowe zadania egzaminacyjne,
  • zrozumieć trudniejsze zagadnienia,
  • przygotować się do rozwiązywania pełnych arkuszy maturalnych.

Statystyki pokazują, że uczniowie przygotowujący się do egzaminu w sposób systematyczny osiągają wyniki nawet o ponad 30% wyższe niż średnia ogólnopolska. Odpowiednio zaplanowany kurs może więc znacząco zwiększyć szanse na dostanie się na wymarzoną politechnikę.

Jak skutecznie przygotować się do matury rozszerzonej?

Jeśli planujesz studia techniczne, warto zastosować kilka sprawdzonych zasad przygotowań:

1. Zacznij naukę wcześniej
Najlepsze efekty daje rozpoczęcie przygotowań już w klasie drugiej lub trzeciej liceum.

2. Rozwiązuj arkusze maturalne
Dzięki temu poznasz schematy zadań pojawiających się na egzaminie.

3. Skup się na najważniejszych działach
Nie wszystkie zagadnienia pojawiają się równie często na maturze.

4. Ucz się systematycznie
Regularna nauka jest znacznie skuteczniejsza niż intensywne przygotowania w ostatnich miesiącach.

5. Korzystaj ze wsparcia nauczycieli
Profesjonalne kursy maturalne pomagają znacznie szybciej zrozumieć trudne zagadnienia.

Podsumowanie

Dostanie się na studia techniczne na renomowanej politechnice wymaga bardzo dobrego wyniku z matury rozszerzonej. Szczególnie ważne są matematyka, fizyka oraz informatyka, które decydują o liczbie punktów rekrutacyjnych.

Dlatego warto rozpocząć przygotowania wcześniej, uczyć się systematycznie i skupić się na najważniejszych zagadnieniach egzaminacyjnych. Dobrze zaplanowana nauka oraz profesjonalne wsparcie – na przykład podczas kursu maturalnego w Szkole Effective Teaching w Gdańsku – mogą znacząco zwiększyć szanse na uzyskanie wysokiego wyniku i dostanie się na wymarzone studia techniczne.

Artykuł sponsorowany we współpracy ze Szkołą Effective Teaching w Gdańsku

Jakie są alternatywne rozwiązania, aby nadrobić zaległości z matematyki?

Matematyka może być przedmiotem, który nagle… zaczyna sprawiać trudności! Czasem wystarczy kilka nieobecności, niezrozumiany dział albo zbyt szybkie tempo pracy na lekcji i pojawia się poczucie, że materiał zaczął „uciekać”. Co ciekawe, nadrabianie zaległości nie zawsze musi oznaczać długie godziny spędzone nad podręcznikiem. Istnieje wiele sposobów, które pozwalają odzyskać kontrolę nad materiałem – często bardziej skutecznych niż tradycyjne metody.

Dlaczego zaległości z matematyki narastają tak szybko?

Matematyka ma charakter „łańcuchowy”. Każdy kolejny temat opiera się na poprzednim. Jeśli ktoś nie opanuje ułamków, trudniej będzie z równaniami. Gdy pojawiają się problemy z równaniami, algebra zaczyna wydawać się chaotyczna. W efekcie niewielka luka w wiedzy potrafi po kilku miesiącach przerodzić się w poważny brak zrozumienia.

Drugą kwestią jest sposób nauki. Wiele osób próbuje zapamiętywać procedury zamiast rozumieć mechanizmy. Gdy pojawi się zadanie o trochę innej konstrukcji niż w podręczniku, pojawia się blokada. Dlatego skuteczne nadrabianie zaległości polega przede wszystkim na odbudowaniu podstaw i pracy nad zrozumieniem logiki matematycznej.

Samodzielna nauka w nowym wydaniu

Jeszcze kilkanaście lat temu samodzielna nauka oznaczała głównie podręcznik i zeszyt ćwiczeń. Obecnie możliwości jest znacznie więcej.

Internet oferuje ogromną liczbę materiałów edukacyjnych: interaktywne zadania, nagrania wideo z wyjaśnieniami krok po kroku, a także platformy edukacyjne dopasowujące poziom trudności do ucznia. Dzięki temu można wrócić do tematów z wcześniejszych klas i spokojnie przepracować je we własnym tempie.

Dużą zaletą tej metody jest możliwość wielokrotnego powtarzania materiału. Jeśli jakaś część zagadnienia pozostaje niejasna, można wrócić do niej bez presji czasu czy ocen.

Warto jednak pamiętać, że samodzielna nauka wymaga systematyczności. Najlepiej sprawdza się w krótkich, regularnych sesjach – nawet 20–30 minut dziennie potrafi przynieść lepsze efekty niż sporadyczne, kilkugodzinne próby nadrobienia całego działu.

Nauka w małych grupach

Ciekawą alternatywą dla tradycyjnych lekcji są niewielkie grupy uczniów pracujących nad tym samym materiałem. W takiej formie łatwiej zadawać pytania, porównywać sposoby rozwiązywania zadań i wspólnie analizować błędy.

Wspólna nauka działa również motywująco. Widząc, że inni zmagają się z podobnymi trudnościami, łatwiej zachować spokój i konsekwentnie pracować nad materiałem. Często okazuje się też, że ktoś z grupy potrafi wytłumaczyć dane zagadnienie prostszym językiem niż nauczyciel czy podręcznik.

Korepetycje dopasowane do ucznia

Jednym z najskuteczniejszych sposobów nadrabiania zaległości pozostaje indywidualna praca z nauczycielem. Korepetycje pozwalają dopasować tempo nauki do konkretnej osoby, skupić się na najbardziej problematycznych zagadnieniach i od razu wyjaśniać pojawiające się wątpliwości.

Obecnie znalezienie nauczyciela jest znacznie prostsze niż kiedyś. Istnieją platformy edukacyjne, które łączą uczniów z osobami prowadzącymi zajęcia w całej Polsce. Dzięki temu można wybrać specjalistę od konkretnego działu matematyki lub osobę mającą doświadczenie w przygotowaniu do egzaminów.

Dobrym przykładem takiego rozwiązania jest możliwość znalezienia odpowiedniego nauczyciela poprzez platformy skupiające wielu specjalistów – wystarczy odpowiedni korepetytor matematyki i dopasować zajęcia do własnych potrzeb, poziomu oraz budżetu.

Indywidualna praca często pozwala szybciej odnaleźć przyczynę trudności – czy jest nią brak podstaw, problem ze zrozumieniem poleceń, czy może stres związany z matematyką.

Powrót do fundamentów

Jednym z najczęściej popełnianych błędów jest próba nadrabiania materiału „od miejsca, w którym klasa aktualnie jest”. W praktyce znacznie skuteczniejsze okazuje się cofnięcie do momentu, w którym zaczęły pojawiać się trudności. Czasami oznacza to powrót do tematów sprzed kilku lat – działań na liczbach, ułamków czy prostych równań. Choć może wydawać się to krokiem wstecz, w rzeczywistości jest to inwestycja w stabilne fundamenty. Po ich odbudowaniu kolejne zagadnienia zaczynają układać się w logiczną całość.

Nauka poprzez rozwiązywanie problemów

Wiele osób uczy się matematyki, rozwiązując schematyczne zadania z podręcznika. Tymczasem prawdziwe zrozumienie pojawia się dopiero wtedy, gdy zaczynamy pracować z różnymi typami problemów.

Warto sięgać po zadania z konkursów, arkuszy egzaminacyjnych czy zbiorów problemowych. Nie chodzi o poziom trudności, lecz o różnorodność. Dzięki temu mózg uczy się analizować zadania, zamiast automatycznie powtarzać jeden schemat.

Techniki, które pomagają szybciej zrozumieć matematykę

Ciekawym podejściem jest także zmiana sposobu pracy z materiałem. Zamiast biernego czytania warto:

  • tłumaczyć rozwiązania na głos,
  • zapisywać własne komentarze do przykładów,
  • próbować samodzielnie tworzyć podobne zadania.

Takie podejście aktywizuje proces myślenia i sprawia, że wiedza zostaje w pamięci znacznie dłużej.

Systematyczność ważniejsza niż intensywność

Jednym z najczęstszych błędów jest próba nadrobienia wszystkiego w krótkim czasie. Pamiętaj, że znacznie lepsze efekty przynosi regularna praca. Nawet niewielkie porcje materiału, przerabiane codziennie, prowadzą do trwałego zrozumienia. Po kilku tygodniach takiej pracy zauważysz coś zaskakującego: zadania, które wcześniej wydawały się skomplikowane, zaczynają być zrozumiałe niemal intuicyjnie!

Artykuł sponsorowany we współpracy z superprof.pl

Wobec wyzwań wychowania – pozytywna dyscyplina i jej zastosowanie

Wychowanie dzieci jest jednym z największych wyzwań stojących przed rodzicami i nauczycielami. Codzienny kontakt z podopiecznymi wymaga niejednokrotnego weryfikowania i modyfikowania przyjętych wcześniej metod, które w praktyce okazują się niekiedy mało skuteczne. Zdaje się, że stosunkowo dużą część problemów wychowawczych rodzi niewłaściwa komunikacja, zniechęcająca młodego człowieka do współpracy i respektowania ustalonych zasad. Jedną z uznanych koncepcji stanowiących wsparcie w zakresie budowania więzi opiekuna z dzieckiem jest obecnie pozytywna dyscyplina, popularyzowana przez amerykańską psycholożkę i pedagożkę Jane Nelsen.

Pozytywna dyscyplina – definicja i filozoficzne podstawy metody

Pozytywna dyscyplina to podejście wychowawcze oparte na psychologii indywidualnej stworzonej przez Alfreda Adlera oraz rozwiniętej przez jego ucznia Rudolfa Dreikursa. Metoda ta opiera się na założeniu, że dziecko jest pełnoprawnym członkiem społeczności – jego zachowanie zaś wynika z potrzeby przynależności i znaczenia. To oznacza, że podopieczny postępuje właściwie, gdy czuje się ważny, rozumiany i ma wpływ na otaczającą go rzeczywistość. Jeśli tak nie jest, może on przejawiać trudne zachowania, aby zwrócić na siebie uwagę i odzyskać kontrolę nad daną sytuacją. Jane Nelsen zaznacza ponadto, że pozytywna dyscyplina ma na celu rozwijanie wewnętrznej motywacji, odpowiedzialności i umiejętności społecznych dziecka, bez stosowania nagród i kar.

Powyższe konstatacje dotyczące podstawowych założeń pozytywnej dyscypliny można zawrzeć w kilku następujących punktach:

  • dziecko jest istotą społeczną o równej wartości i godności
  • dziecko powinno mieć zapewnione bezpieczne środowisko do wyrażania uczuć, w którym nie będzie musiało się bronić przed krytyką, oceną lub odrzuceniem (tworzenie takiej atmosfery wymaga od dorosłych empatii, cierpliwości i samoświadomości)
  • zachowania dziecka powinny być interpretowane przez pryzmat jego potrzeb (odchodzi się od etykietowania zachowań jako dobrych lub złych w oderwaniu od ich kontekstu)
  • dziecko powinno znać obowiązujące zasady, by mogło przewidzieć konsekwencje swoich decyzji (stosowanie pozytywnej dyscypliny nie oznacza braku granic – są one jednak wyrażane życzliwie, bez agresji i poniżania)
  • dorosły jest dla dziecka towarzyszem i przewodnikiem, który pomaga mu się odnaleźć w świecie społecznym (takie podejście wymaga gotowości do zmian i refleksji nad własnymi nawykami wychowawczymi)

Pozytywna dyscyplina w szkole – „ważna siódemka” i praktyczne porady

Szkoły wdrażające zasady pozytywnej dyscypliny to miejsca, gdzie uczniowie nie doświadczają upokorzenia w razie niepowodzenia, lecz mogą bezpiecznie uczyć się na własnych błędach. Niezbędne kompetencje społeczne i emocjonalne, które z czasem zdobywają podopieczni, wyrażone są w zbiorze „siedmiu ważnych przekonań i umiejętności”, opracowanym szczegółowo przez Jane Nelsen.

Trzy wzmacniające przekonania, które pomagają dzieciom odnieść sukces w szkole i w życiu:

1. Jestem zdolny.

2. To, co wnoszę od siebie, ma znaczenie i jestem naprawdę potrzebny.

3. Wykorzystuję władzę, jaką mam, aby dokonywać wyborów, które pozytywnie wpływają na to, co przydarza się mnie i mojej wspólnocie.

Cztery wzmacniające umiejętności, które pomagają dzieciom odnieść sukces w szkole i w życiu:

1. Posiadam dyscyplinę i samokontrolę.

2. Potrafię pracować z innymi z zachowaniem szacunku.

3. Rozumiem, jak moje zachowanie oddziałuje na innych.

4. Umiem rozwijać mądrość i umiejętność właściwego osądu poprzez codzienną praktykę.

Rozwój wskazanych powyżej przekonań i umiejętności zapewnia konsekwentne stosowanie pewnych zasad działania, które opierają się na życzliwej i skutecznej komunikacji. W odpowiedzi na pytanie: „Jak mówić, by dziecko chciało słuchać i współpracować?”, został poniżej zamieszczony zestaw kilku praktycznych porad.

1. Spokój zamiast reakcji pod wpływem emocji

Pierwszym krokiem do wdrożenia zasad pozytywnej dyscypliny w szkole jest spokojne nazwanie sytuacji i emocji. Zamiast oceniać zachowania dziecka, należy opisać to, co się wydarzyło. Dobrze może to zilustrować następujący przykład:

Nie: „Robisz ogromny bałagan na ławce!”.

Tak: „Widzę, że na twojej ławce leżą książki i kartki. W takim wypadku trudno będzie ci znaleźć potrzebne rzeczy do kolejnego zadania”.

Dzięki takiej reakcji dziecko skupia się na rozwiązaniu problemu, a nie na obronie przed krytyką. Jeśli okoliczności są wyjątkowo trudne, można zaproponować powrót do tematu po czasie, zamiast poruszać go od razu (np. „Porozmawiamy o tym, kiedy oboje się uspokoimy”).

2. Zastępowanie pochwał docenianiem wysiłku

Wzmacnianie pozytywnych zachowań dziecka jest bardzo ważne. Zamiast jednak stosować ogólne pochwały, warto podkreślić i docenić konkretny wysiłek podopiecznego. Zmiana ta może wyglądać np. tak:

Nie: „Jesteś bardzo mądry”.

Tak: „To było naprawdę trudne zadanie. Widzę, że długo nad nim pracowałeś i nie poddałeś się do końca”.

Poprzez tego typu komunikaty uczniowie czują się zauważeni i rozwijają swoją motywację wewnętrzną.

3. Zapraszanie do współpracy, rezygnowanie z rozkazów

Dzieci chętniej wykonują polecenia, gdy mają wpływ na zaistniałą sytuację. W tym celu konieczne okazuje się zrezygnowanie z rozkazów na rzecz zaproszenia uczniów do wspólnego rozwiązywania problemu. Jedno z takich zaproszeń prezentuje się następująco:

Nauczyciel: „W klasie panuje chaos. Co możemy zrobić, by wszyscy mogli spokojnie pracować?”.

Podobne pytania uczą podopiecznych odpowiedzialności i dają im poczucie sprawczości.

4. Dawanie wyboru w ramach ustalonych granic

Dzieci w wieku szkolnym potrzebują autonomii. Nauczyciele mogą wspierać tę potrzebę, oferując wybór, który jednocześnie mieści się w ustalonych zasadach. Kwestię tę unaocznia poniższy przykład:

Nauczyciel: „Możesz pracować samodzielnie lub z kolegą z ławki, ale jak wspomniałam na początku, to zadanie musi być gotowe przed końcem lekcji”.

Dzięki takiemu zabiegowi podopieczny ma poczucie decyzyjności, a ponadto wciąż jest zobowiązany do przestrzegania przyjętych wcześniej reguł.

5. Modelowanie zachowania zamiast moralizowania

Modelowanie zachowania polega na tym, że nauczyciel, zamiast pouczać podopiecznego, pokazuje mu właściwe postawy poprzez własne działanie. Dzieci uczą się w dużej mierze przez obserwację dorosłych, dlatego sposób reagowania starszych staje się wzorem dla młodszych. Demonstrowanie kulturalnej komunikacji z innymi prowadzi więc w efekcie do tego, że uczniowie w naturalny sposób przyswajają pożądane społecznie zachowania. Jako przykład może tu posłużyć np. konsekwentne dziękowanie lub przepraszanie w określonych sytuacjach.

Bibliografia:

  • J. Nelsen, L. Lott, S. Glenn, Pozytywna dyscyplina w klasie. Jak rozwijać wzajemny szacunek, współpracę i odpowiedzialność w szkole, przeł. A. Milik, Milanówek 2017.

Netografia:

  • https://pozytywnadyscyplina.pl/czym-jest-pozytywna-dyscyplina/, dostęp: marzec 2026.
  • https://www.kultura-i-edukacja.pl/pozytywna-dyscyplina, dostęp: marzec 2026.
  • https://www.positivediscipline.com/dr-jane-nelsen/, dostęp: marzec 2026.

Artykuł opracowała: Joanna Pałka

Szkoła Podstawowa – portal dla nauczycieli

Kilka słów o dobrej formie – obchody Narodowego Dnia Gramatyki w szkole podstawowej

Narodowy Dzień Gramatyki (ang. National Grammar Day) został ustanowiony w 2008 roku przez Marthę Brockenbrough – autorkę książki Things That Make Us [Sic] oraz założycielkę Towarzystwa na Rzecz Dobrej Gramatyki (Society for the Promotion of Good Grammar). Choć początkowo święto to było obchodzone tylko w Stanach Zjednoczonych, jego ideę szybko doceniły i przyswoiły inne kraje, także europejskie.

W Polsce gramatyka cieszy się wyjątkowym zainteresowaniem społecznym i niejednokrotnie wzbudza skrajne emocje, co z łatwością można dostrzec, przeglądając np. komentarze internautów w popularnych mediach społecznościowych. Są to jednak w dużej mierze dyskusje o wątpliwym poziomie merytorycznym, które cechują się bojowym, a nawet agresywnym nastawieniem ich uczestników względem siebie i swoich racji. Obserwacje te prowadzą więc do wniosku, że na środowiskach edukacyjnych spoczywa szczególna odpowiedzialność za promowanie piękna, złożoności i znaczenia rodzimej gramatyki, co w efekcie może mieć realny wpływ na kształtowanie kompetentnych i wrażliwych użytkowników języka.

Narodowy Dzień Gramatyki – dlaczego warto go obchodzić w szkole?

Narodowy Dzień Gramatyki wpisuje się w szerszy nurt dbałości o kulturę i poprawność języka w dobie szybkiej i skrótowej komunikacji cyfrowej. Jego obchody przynoszą szereg korzyści edukacyjnych – pozwalają uczniom dowiedzieć się, że:

  • gramatyka to nie tylko zbiór zasad, lecz przede wszystkim klucz do precyzyjnego i skutecznego porozumiewania się (ważne: gramatyka nie jest formalnym tworem oddzielonym od znaczenia!)
  • opanowanie gramatyki przekłada się na lepiej rozwiniętą umiejętność pisania i czytania ze zrozumieniem, co ma znaczenie w kontekście ogólnego sukcesu edukacyjnego i zawodowego
  • znajomość zasad gramatycznych wpływa na odbiór kompetencji i wiarygodności danej osoby (ucznia, pracownika, a nawet specjalisty w jakiejś dziedzinie); poprawne posługiwanie się językiem wzmacnia więc pewność siebie
  • zrozumienie zasad gramatycznych pozwala na twórcze ich wykorzystanie w celach stylistycznych (operacje w zakresie szyku wyrazowego służą zaakcentowaniu wybranych treści, krótsze zdania zwiększają dynamikę tekstu itd.)
  • gramatyka to pełnoprawne dziedzictwo kulturowe (nośnik tożsamości narodowej)
  • znajomość gramatyki języka ojczystego ułatwia naukę języków obcych (opanowanie takich pojęć jak czas, tryb czy aspekt pozwala szybciej dostrzegać różnice i analogie między systemami językowymi)
  • gramatyka to narzędzie wspomagające budowanie relacji (Narodowy Dzień Gramatyki może stać się pretekstem do organizacji wspólnych inicjatyw, które skutecznie zintegrują społeczność szkolną i stworzą pozytywną atmosferę wokół nauki)

Zbiór pomysłów na szkolne obchody Narodowego Dnia Gramatyki

1. Warsztaty kreatywnego pisania – wiersz z gramatycznymi ograniczeniami

Jednym z przedsięwzięć, w którym gramatyka może funkcjonować jako narzędzie twórczego wyrazu, są warsztaty kreatywnego pisania, polegające na stworzeniu wiersza z wybranymi ograniczeniami gramatycznymi. Ograniczenie polega w tym przypadku na narzuceniu uczniom konkretnej reguły, której powinni przestrzegać podczas pisania całego utworu. Może ono m.in. dotyczyć:

  • części mowy (np. wiersz bez przymiotników)
  • czasu gramatycznego (np. wiersz utrzymany w czasie przyszłym)
  • trybu (np. wiersz zawierający tylko formy trybu przypuszczającego)
  • strony (np. wiersz z konstrukcjami w stronie biernej)

Nauczyciel może zastosować jedno wspólne ograniczenie dla całego zespołu klasowego lub przyporządkować różne ograniczenia dla poszczególnych grup. Podczas odczytywania wierszy przez kolejne osoby wszyscy uczniowie sprawdzają, czy zadanie zostało wykonane poprawnie i jaki efekt stylistyczny powstał dzięki zastosowanej regule.

2. „Gramatyczni detektywi”

Zabawa w „gramatycznych detektywów” to aktywna forma świętowania Narodowego Dnia Gramatyki, która łączy w sobie ruch, pracę zespołową i praktyczne utrwalanie zasad gramatycznych. Zadaniem uczniów jest wcielenie się w rolę śledczych, poszukujących karteczek z błędnie zapisanymi zdaniami. Przygotowane przez nauczyciela egzemplarze mogą być schowane zarówno na terenie całej szkoły, jak i w zakamarkach tylko jednej klasy. Poszczególne drużyny zobligowane są do zidentyfikowania błędów i poprawienia ich. Co ważne, uczestnicy otrzymują zgodę na poszukiwanie kolejnych karteczek dopiero wtedy, gdy ich odpowiedź zostanie zaakceptowana przez nauczyciela.

Przykład: Poszłem po tą książkę, którą mi ostatnio poleciłeś.

Poprawnie: Poszedłem po tę książkę, którą mi ostatnio poleciłeś.

Wskazówka: Warto zadbać o wprowadzenie różnych rodzajów błędów, przy jednoczesnym dostosowaniu poziomu trudności do możliwości uczniów.

Wygrywa ten zespół, który poprawi najwięcej zdań.

3. „Podróż z bagażem zasad gramatycznych”

„Podróż z bagażem zasad gramatycznych” to aktywność edukacyjna, która wiąże ze sobą elementy metody projektowej, prostego języka (ang. plain language), empatii komunikacyjnej oraz refleksji metajęzykowej. Zadaniem nauczyciela jest przygotowanie niewielkiej walizki z materiałami, z których będą korzystali uczniowie. Powinny się w niej znaleźć:  

  • karteczki z zagadnieniami gramatycznymi do wyjaśnienia
  • popularnonaukowe publikacje językoznawcze (np. książki prof. Jerzego Bralczyka)
  • plansze edukacyjne i inne pomoce wizualne

Uczniowie losują zagadnienie gramatyczne z walizki podróżnej, a następnie wyobrażają sobie, że wyjeżdżają do innego kraju i muszą je klarownie wyjaśnić tamtejszym mieszkańcom (czyli obcokrajowcom). Praca odbywa się w grupach kilkuosobowych, przy wykorzystaniu zasad prostego języka.

Przykładowe zagadnienia do wylosowania:

  • Do czego służą przypadki w języku polskim?
  • Jak wygląda odmiana liczebników w języku polskim?
  • Czemu służy aspekt czasownika?

Zadania tego typu skłaniają uczniów do głębokiego rozumienia zasad gramatycznych, wzmacniają językową pewność siebie i rozwijają kompetencje międzykulturowe.

4. Szybkie podpowiedzi

Do innych przedsięwzięć realizowanych w ramach Narodowego Dnia Gramatyki warto także zaliczyć:             

  • szkolne/klasowe debaty i dyskusje dotyczące aktualnych tematów językowych; przykłady: 1) „Na czy w Ukrainie, czyli jakie cele możemy osiągnąć poprzez świadome stosowanie reguł gramatycznych”; 2) „Czy influencerzy powinni dbać o poprawność gramatyczną jako osoby publiczne?”
  • gramatyczne memory polegające na dopasowaniu par (część mowy – np. rzeczownik + przykład – liść)
  • „ściągę” poprawnych form gramatycznych tworzoną przez cały zespół klasowy na tablicy korkowej (przykłady na karteczkach: „przyszedłem”, „włączać”, „w ogóle”, „po południu” itp.)
  • gramatyczne kalambury (uczniowie pokazują hasło, które po odgadnięciu musi zostać opisane za pomocą konkretnych kategorii gramatycznych – np. piórnik: rzeczownik, liczba pojedyncza, rodzaj męski itd.)
  • gramatyczny talk show z częściami zdania (gość – uczeń, który wciela się w część zdania, np. podmiot lub orzeczenie; prowadzący – uczeń, który zadaje gościowi pytania; publiczność – zespół klasowy, który odnosi się do słów wypowiedzianych przez gościa lub prowadzącego)               

Netografia:

  1. https://strefaedukacji.pl/miedzynarodowy-dzien-gramatyki-te-ciekawostki-jezykowe-warto-znac-wiesz-dlaczego-mowimy-madrej-glowie-dosc-dwie-slowie/ar/c5-16081181, dostęp: luty 2026.
  2. https://info-day.pl/events/dzien-gramatyki/#google_vignette, dostęp: luty 2026.
  3. https://www.quickanddirtytips.com/national-grammar-day, dostęp: luty 2026.

Artykuł opracowała: Joanna Pałka

Szkoła Podstawowa – portal dla nauczycieli