Czy uczenie się jest łatwym zadaniem?
Nauka „z głową” to budowanie wiedzy w oparciu o określone sposoby działania. Strategie uczenia się nie są ani oczywiste, ani intuicyjne; ich poznanie jest więc zaproszeniem do tego, by zgłębić podpowiedzi do efektywnej nauki. Warto wiedzieć, że strategie uczenia się są potwierdzone naukowymi doświadczeniami i badaniami. Rolą nauczycieli jest umożliwić dzieciom i młodzieży poznanie i wdrożenie sposobów na naukę według konkretnych strategii.
Jak działają trzy główne strategie uczenia się?
W ramach przypomnienia – są trzy główne strategie pomagające budować wiedzę. Pierwsza z nich polega na aktywnym przywoływaniu wiedzy z pamięci, czyli na testowaniu zasobów pamięci. Drugi sposób mówi o tym, że nauka to proces rozłożony w czasie. Dzięki temu wiedza może zostać zapomniana, a następnie bardzo świadomie zakotwiczona. Trzecia metoda z pakietu podstawowych strategii to nauka poprzez przemieszanie ćwiczeń, co pozwala na szerokie i analityczne operowanie materiałem, który jest do nauczenia się.
Uzupełnieniem głównych strategii porządkowania wiedzy są kolejne cztery: opracowanie, generowanie, refleksja oraz mnemotechniki.
W jaki sposób układać wiadomości w głowie?
OPRACOWANIE to strategia, dzięki której wiadomości są układane w głowie w indywidualny sposób. Tłumaczenie poznawanego materiału własnymi słowami, tworzenie metafor lub skojarzeń, ale i szukanie wzajemnych połączeń między strukturami wpisuje się w opracowywanie wiedzy. To jak poukładanie zestawu klocków według tego, co dla ucznia jest ważne, ciekawe i co łączy się w sensowny sposób z budowlą, która już istnieje w świadomości młodego człowieka.
Jak działa strategia generowania?
GENEROWANIE to nauka przez udzielanie odpowiedzi na pytania, szukanie rozwiązania zadania, przeprowadzanie doświadczeń. Zanim zostanie zaprezentowany temat, uczeń samodzielnie próbuje tworzyć rozwiązania, stawiać tezy czy przewidywać efekty. Poznawanie nowych zagadnień warto więc rozpocząć od wygenerowania posiadanej wiedzy. Podobnie z nauką, np. do sprawdzianu – dobrze jest, aby przetestować pamięć i sprawdzić, jakie wiadomości osadziły się w świadomości. To pomaga określić punkt, w którym jest uczeń i jakie obszary wymagają uzupełnienia czy przećwiczenia.
Generowanie wspiera uczenie się w oparciu o czytaną lekturę. Określenie kluczowych idei, które wynikają z tytułów czy podtytułów, to bardzo dobry sposób na porządkowanie informacji z czytanej książki, podręcznika czy artykułu. Uzupełnieniem takiej lektury może tu być tworzenie notatki w formie mapy myśli.
Czy refleksja jest sposobem uczenia się?
REFLEKSJA to sposób uczenia się, który pozwala na łączenie uzyskanych informacji z doświadczeniem i praktyką życiową. Uczeń zastanawia się, czego nauczył się w ostatnim czasie (np. w minionym tygodniu) i jak się to odnosi do już posiadanej wiedzy. Każde nawiązanie do osobistego doświadczenia, przeżyć czy umieszczanie poznawanych zagadnień w kontekście własnej sytuacji pomagają w zrozumieniu lub zapamiętaniu wiadomości. Na przykład:
– ułożenie zdań gramatycznych odnoszących się do osobistych sytuacji życiowych
– skojarzenie dat z numerami, które dotyczą ucznia
– ułożenie z ważnych do zapamiętania faktów opowiadania oraz uczynienie głównym bohaterem samego siebie.
Wdrażanie uczniów w tzw. metamyślenie, czyli w to, jak, gdzie i kiedy się uczą, stanowi ważny element na edukacyjnej drodze. Zatrzymanie się na refleksję ma inny wymiar w procesie uczenia się niż np. tworzenie prezentacji czy też uczenie się na pamięć podsumowania rozdziału z podręcznika.
Jak działają techniki pamięciowe?
Szczególną cechą MNEMOTECHNIK jest taki sposób uczenia się, który z jednej strony koduje zakres materiału, a jednocześnie daje klucz pozwalający na szybkie dotarcie i odkodowanie nauczonych wiadomości. Wśród technik pamięciowych (mnemotechnik) warto wymienić 5 podstawowych:
- pałac pamięci (lub pokój rzymski) – działa w oparciu o skojarzenia do informacji, które łączone są z elementami znanego pomieszczenia (pokoju)
- haki liczbowe – podstawą są skojarzenia obrazkowe do cyfr 1-9, na których po kolei „zawiesza się” wiadomości do zapamiętania
- technika słów zastępczych – punktem wyjścia jest słuchowe lub wzrokowe skojarzenie do trudnego słowa
- akronimy – z pierwszych liter słów do zapamiętania należy ułożyć hasło (przykładem jest „Na Ekranie Siedzi Wrona”, gdzie ukryte są pierwsze litery kierunków świata po angielsku)
- łańcuchowa metoda skojarzeń – ma formę opowiadania (historii), w którą wplata się wyrazy czy zagadnienia ważne do zapamiętania. Dobrze, gdy historia jest zabawna, odnosi się do wielu zmysłów i osobistych skojarzeń
Mnemotechniki wymagają czasu i wysiłku w uczeniu się. Korzyścią płynącą z zastosowania technik jest budowanie trwałych struktur, a także możliwość dotarcia do wyuczonych treści.
Jaki zestaw narzędzi otrzymują uczniowie?
Poznanie różnych strategii uczenia się sprawia, że uczeń wchodzi w posiadanie zestawu edukacyjnych narzędzi. Może je dostosowywać do poznawanych treści, a także do swoich predyspozycji. Podpowiedzi konkretnych strategii uczenia się pokazują, że uczenia trzeba się nauczyć. Dzięki temu w świadomy i efektywny sposób można budować wiedzę.
Autorka: Jolanta Wiśniewska
Szkoła Podstawowa – portal dla nauczycieli