Koncentracja uwagi u dziecka – jak ją wspierać i rozwijać?

0
83

Umiejętność koncentracji uwagi jest niezwykle istotna w świecie, w którym człowiek narażony jest na stały dopływ bodźców. Nasz umysł, aby zachować równowagę, dokonuje wciąż wyboru pomiędzy tym, co jest ważne, a co w tej chwili niepotrzebne. Osoba dorosła z racji doświadczenia, lepiej lub gorzej potrafi sprostać temu zadaniu. Lecz jak ma poradzić sobie z nim młody człowiek, który odbiera bodźce wzrokowe i dźwiękowe tak samo jak dorośli lub jeszcze intensywniej, a dodatkowo wszystko go ciekawi, wszystko chce wiedzieć od razu, a jego umiejętność radzenia sobie z emocjami jest wciąż w fazie intensywnego treningu?

Koncentracja to zdolność skupienia/natężenia uwagi. Jest ona potrzebna przy wszystkich świadomych działaniach, np. przy prowadzeniu samochodu przez dorosłego czy słuchaniu bajki czytanej przez mamę na dobranoc, ubieraniu się i jedzeniu. Umiejętność ta rozwija się stopniowo w toku życia człowieka. U małych dzieci mamy do czynienia z uwagą mimowolną, czyli przyciąganą bez ich woli poprzez np. głośny dźwięk, kolorowy obrazek lub poruszający się przedmiot. Uwaga dowolna natomiast rozwija się z czasem, od ok. 3. roku życia przez wiek przedszkolny i młodszy szkolny. Dzięki niej jesteśmy w stanie kierować naszą uwagą, dostrzegać i robić to, co istotne w danym momencie, a więc np. wysłuchać polecenia i wykonać zadanie.

Trudnościom w koncentracji często towarzyszy brak wytrwałości. Dla wielu dzieci problemem jest również spełnianie wymagań otoczenia – nie są gotowe do podjęcia wyzwań, zwłaszcza tych, przy których istnieje prawdopodobieństwo porażki.

Objawy niskiej koncentracji u dziecka:

  • poświęca małą ilość czasu zadaniu,
  • powierzchownie wykonuje zadania, tzw. ”niechlujna” praca,
  • często przerywa zabawę,
  • frustruje się przy trudniejszych zadaniach,
  • wykonuje kilka rzeczy jednocześnie, nie doprowadza do końca rozpoczętych czynności,
  • szybko się męczy, narzeka na złe samopoczucie, bóle głowy, brak siły,
  • potrzebuje dużej ilości czasu, żeby zacząć daną czynność,
  • jest mało dynamiczne, wręcz powolne,
  • nie kojarzy, zapomina usłyszanego przed chwilą polecenia, ma trudności w odnalezieniu się w sytuacji zadaniowej,
  • sprawia wrażenie mało spostrzegawczego,
  • szybko zniechęca się i nudzi.

Co możemy zrobić dla poprawy poziomu koncentracji dziecka?

  • Przyjrzyj się otoczeniu dziecka i maksymalnie je uporządkuj.
  • Słuchaj uważnie – ucz wzajemnej komunikacji. Nawiązuj z dzieckiem jak najczęściej kontakt werbalny: pytaj, jak minął dzień, jak się czuje, co dobrego i złego się wydarzyło.
  • Zaobserwuj własne emocje i emocje panujące w domu – zapanuj nad nimi.
  • Przyjrzyj się diecie swojego dziecka – nadmierna ilość słodyczy, a także sztuczne barwniki i konserwanty są jego wrogiem.
  • Zwróć uwagę, czy Twoja pociecha śpi wystarczająco długo.
  • Ruch to zdrowie! Aktywność ruchowa działa zbawiennie na mózg.
  • Ogranicz bodźce – za dużo w życiu dzieci jest dziś bodźców płynących ze wszystkich stron (telewizor, komputer).
  • Ćwicz wspólne pisanie liter, to poprawia poczucie własnej wartości, ale wymaga cierpliwości i dobrego nastawienia z twojej strony (dzieci, które mają problemy ze skupieniem się, piszą nieuważnie, brzydko, pośpiesznie).
  • Unikaj strofowania – wzmacniaj dziecko pochwałami. Nie wytykaj błędów, nie pouczaj, nie narzekaj. Krytykując dziecko, wytwarzasz w nim postawę bierno-agresywną. Najlepszym sposobem na zmianę zachowania dziecka jest dostrzeganie właściwych jego form i natychmiastowe (od razu po wystąpieniu zachowania) chwalenie.
  • Gry i zabawy rodzinne – większość gier kształtuje nawyki pożyteczne dla koncentracji uwagi – umiejętność czekania na swoją kolej, planowania i przewidywania, wytrwania do końca gry, stosowania się do umów i obowiązujących reguł.
  • Porozmawiaj ze specjalistami.
  • Warto też zbadać słuch i wzrok dziecka – nierzadko słaba koncentracja jest wynikiem wady słuchu lub ukrytej wady wzroku.

Przykładowe ćwiczenia wspomagające koncentrację uwagi:

  • Lampa, nos, podłoga – mówimy podane słowa i pokazujemy je ręką (prosimy, aby dziecko pokazywało z nami), potem prowadzący zabawę co innego mówi, co innego pokazuje (prosimy dziecko, aby pokazywało tylko to, co mówimy).
  • Czytanie opowiadania – dorosły czyta opowiadanie lub bajkę, a dziecko ma za zadanie reagować na sygnały (np. umówione słowo „księżniczka”) klaśnięciem.
  • Wystukiwanie rytmu – dziecko ma za zadanie wysłuchać rytmu zademonstrowanego przez osobę dorosłą (np. za pomocą cymbałków, bębenka lub klaśnięciami), a następnie wystukać go samodzielnie.
  • Drukarka – rysujemy na plecach dziecka figury geometryczne, proste obrazki, dziecko ma za zadanie odgadnąć rysunek lub narysować odpowiedź na kartce.
  • Szczegóły – wyszukiwanie szczegółów na rysunkach lub różnic między ilustracjami.
  • Labirynty; plan wydarzeń – słuchanie tekstu czytanego głośno przez osobę dorosłą, po czym – opowiadanie treści lub układanie planu wydarzeń.
  • Głuchy telefon.
  • Gry planszowe i układanki – np. puzzle, bierki, mozaika, memo, itp.

PAMIĘTAJMY!

Koncentracja uwagi dowolnej jest stanem, który należy wspierać i ćwiczyć, ale zawsze z rozsądkiem, w dostosowanych do wieku ćwiczeniach i tylko metodami przyjaznymi dziecku.

Literatura:
  1. Skiba D., Koncentracja uwagi, PWN, Warszawa 2017 r.
  2. Janiszewska B., Uwaga. Wspomaganie koncentracji i nie tylko. Ćwiczenia i zabawy dla dzieci od 4 do 9 lat, Seventh Sea, Warszawa 2007 r.
  3. Weyhreter H., Trudności z koncentracją uwagi, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004 r.

Autor: Iwona Jaczewska – nauczyciel ZS-P w Krypach – Czytelniczka Portalu